Fuar türleri

Binlerce yıllık bir geçmişi olmasına rağmen fuarların çeşitlenmesi geçen yüzyıl artmıştır. Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin artması, arge yatırımlarının ve buna bağlı olarak verimliliğin yükselmesi ve küreselleşme süreci fuarların önemini artırmış, çeşitlenmelerine yol açmıştır. Pazarlama iletişimi açısından önemi giderek artan değişik açılardan sınıflandırılabilmektedir: İçerik olarak, coğrafi kapsam olarak vs.Tüm bu kriterlere göre fuarlar şu şekilde sınıflandırılabilirler:

Genel Fuarlar
Özellikle sanayi devriminden sonraki ilk dönemde sürekli düzenlenen ve dev boyutlara da ulaşmış fuarlardır. Genel olarak tüm tarımsal ve sanayi ürünlerinin sektörel ayrım gözetilmeksizin sergilendiği fuarlardır. “Yatay fuarlar” olarak da tanımlanan bu tip fuarlarda işlenmemiş maden cevherlerinden tarımsal ürünlere, tüketim mallarından sanayi makinelerine kadar her tür ürün bir arada sergilenirler. Genel fuarların katılımcı profili kadar ziyaretçi profili de çok çeşitli olmakta ve bu çeşitlilik bazı sorunlar doğurmaktadır. Öncelikle bu tip fuarlarda ürün çeşitliliği sunum sorunları doğurmakta, ziyaretçilerin çeşitliliği ve uzman olmayan ilgisiz kişilerin çokluğu fuardan alınacak sonucu olumsuz etkileyebilmektedir.

Genel fuarlar uluslar arası boyutlarda bir ülkenin ya da bir bölgedeki ülkelerin sanayi ürünlerinin tanıtılmasına yönelik oldukları gibi (Hannover Messe, Çin İhraç Ürünleri Fuarı vs), belirli bir işadamı gurubunun ürettiklerini sergilemeye yönelik de olabilmektedirler (MÜSİAD Fuarları gibi).

Son yıllarda gerçekleşen fuarlara bakıldığında genel fuarların tüm dünyada hızla azaldığı, ihtisas fuarlarının da arttığı görülmektedir. Bu konuda bir istisna olarak Çin’in sanayi ürünlerinin sergilendiği genel fuarlardan söz edilebilir. Çin son yıllarda gerçekleştirdiği sanayi ve ihracat hamlesini her yıl defalarca düzenlenen genel sanayi fuarlarına borçludur.


İhtisas Fuarları
“Dikey fuarlar” olarak da adlandırılan ihtisas fuarları, genel fuarların aksine bir ya da birkaç sektördeki ürünlerin sergilendiği fuarlardır. Örneğin, Yapı Fuarı, Kapı Fuarı, Isıtma – Soğutma Fuarı, Boya Fuarı, Catering Fuarı, Pencere Fuarı... İhtisas fuarlarının katılımcıları da sadece belirli bir sektörün aktörleri olmaktadırlar. Bu katılımcı profiline uygun olarak ziyaretçiler de genellikle fuarın düzenlendiği sektörle ilgili olan kişiler olmaktadır. İhtisas fuarları genellikle halka açık olarak düzenlenmelerine rağmen sektörle ilgili kişilerce daha çok ilgi görmektedirler. Bu durum da ihtisas fuarlarının genel fuarlara göre daha etkin olduklarını göstermektedir. Sektörlerin tüm aktörleri ihtisas fuarlarında bir araya gelmekte, ürünleri, hizmetleri ve aktörleri tanımakta, tanışmaktadır. Adres güncellemeleri, satınalma araştırmaları, yeni bayi ve satış noktası arayışları hep ihtisas fuarlarında gerçekleşmektedir.

İhtisas fuarları, genellikle hitap ettikleri sektörlerin uzmanlarının bizzat organize ettiği ya da organizatörlerin uzmanlardan yararlandığı fuarlardır. Bu nedenle ihtisas fuarı organizasyonları ciddi bir araştırma ve birikimin etkisiyle gerçekleşmektedir. İhtisas fuarlarının bu özellikleri dolayısıyla, bir pazarlama iletişimi kanalı olarak etkinlikleri daha da artmaktadır.

Tüm bu avantajları dolayısıyla özellikle sanayileşmiş ülkelerde ihtisas fuarları giderek artmakta, genel fuarlar da azalmaktadır. İhtisas fuarlarının genel fuarlarla kıyaslandığında diğer avantajları da şöyle sıralanabilir:

  • Fuar işletmecilerinin daha verimli çalışma gereği duymaları,
  • İhtisas fuarlarının uluslararası iş ilişkilerini ve turizmini artırması,
  • İhtisas fuarları sayesinde, ülkelerin güçlü oldukları sektör ve alanlarda kendi ağırlıklarını artırmalarını sağlayacak bir ilişki ağı yaratmaları,
  • Fuar organizatörlerinin, ihtisas fuarları düzenlerken, konuyla ilgili uzmanlıklarını artırmaları ve daha başarılı organizasyonlar gerçekleştirmelerinin zemininin hazırlanması,
  • İhtisas fuarlarında,ilgili kişilerin tüm sektörü bir arada bulma ve inceleme imkanına kavuşmaları,
  • İhtisas fuarlarında sektördeki rakiplerin birbirlerinin durumunu izlemelerinin kolaylığı gibi nedenlerle ihtisas fuarcılığının popülaritesi sürekli artmaktadır.
  • İhtisas fuarlarıyla ilgili söylenebilecek en önemli noktalardan biri de özellikle sanayileşmiş ülkelerdeki etkinliğinin giderek artmasıdır. Az gelişmiş ülkelerdeki fuarların daha çok genel fuarlar olduğu gözlenmektedir. Sanayileşmemiş ülkelerde nitelik ve nicelik açısından ekonomik gelişme gerçekleşmediği için,ihtiyaçlar da pazar da zayıf kalmaktadır.Bu durumun sonucunda da düzenlenen fuarlar,tüm sektörlerin ürün ve hizmetlerinin sunulduğu genel fuarlar olmaktadır.Oysa sanayileşmiş ülkelerde herhangi bir sektör için düzenlenen fuarlarda bile dev fuar alanları yetersiz gelmektedir. Tam olarak sanayileşmiş sayılmasa da Türkiye'de bile bazı ihtisas fuarları yüksek katılım talebiyle ortaya çıkan fuar alanı yetersizliği dolayısıyla bölünmek zorunda kalmaktadır.Bileşim Fuarcılık ve Hannover Messe Türkiye tarafından düzenlenen,sanayi ürünleri fuarı WIN,Türkiye'nin en büyük fur alanlarından birine sığamadığı için 2007 yılında iki fazda gerçekleştirilmek zorunda kalındı.

İhtisas fuarlarının bir başka önemli özelliği de hangi sektör için düzenleniyorlarsa o sektörün en yoğun dönemi sayılan "sezon"undan hemen önce gerçekleştirimeleridir.Örneğin promosyon fuarları yılbaşından bir ay kadar önce gerçekleştirilir.Böylece promosyonun en yoğun dağıtıldığı yılbaşından önce sektördeki tüm firmalar ürün yelpazelerini hedef kitlelerine tanıtır ve kataloglarını dağıtırlar.Buna benzer biçimde inşaat fuarları sektörün en yoğun biçimde çalışacağı yaz aylarından önce gerçekleştirilir.Mobilya fuarları baharın ilk ayında,eğitim fuarları ise eylülden önce gerçekleştirilir.Bu sayede sezonun en iyi biçimde değerlendirilmesi hedeflenir.

Genellikle 4 günlük olarak düzenlenen ihtisas fuarları,3 ile 7 günlük de olabilmektedirler.Ancak fuar sayısının arttığı ve fuar alanı sıkıntısının giderek arttığı Türkiye'de fuarların süresi 4-5 günü geçmemektedir.Bu sayede,yerleşme,fuar süresi ve fuar alanının boşaltılması dahil,fuar alanının en çok bir hafta işgal edilmesi hedeflenir.Daha uzun süreli fuarlarda,genellikle bir haftalık periyotlarlarla kiralanan alanın kirası yükseleceğinden fuar maliyetleri artacaktır. Bu durum da fuar organizatörlerinin yer satışlarına kadar yansıyacak bir takım olumsuzlukları beraberinde getireceğinden, 4 günden uzun fuarlara pek rastlanmamaktadır. Daha uzun fuarlar, fuar yoğunluğu az Anadolu kentlerinde düzenlenebilmektedir.

İhtisas fuarlarının bir başka önemli özelliği ise düzenlendikleri sektöre yönelik öğrenim gören öğrencilerin de yoğun biçimde ilgi gösterdikleri fuarlar olmasıdır. Örneğin konusunda en büyük ihtisas fuarı olan Yapı İstanbul Fuarı’nı her yıl ciddi miktarda mimarlık ve mühendislik bölümü öğrencileri ziyaretçi olarak gezmektedir. Bu ziyaretlerle öğrenciler öğrenim gördükleri sektörlerle ilgili tüm yeniliklerden haberdar olmak ve incelemek olanağı bulmaktadırlar. Öğrenciler, pratik olarak sektörleriyle ilgili bilgilenmektedirler. Böylece ihtisas fuarlarının öğrenim kalitesini yükseltmek gibi bir özelliği de ortaya çıkmaktadır.

İhtisas fuarları kendi içinde de çeşitli bölümlere ayrılmaktadır. Bunlar, büyük ihtisas fuarları, küçük ihtisas fuarları, endüstriye göre ihtisaslaşmış fuarlar, pazar bölümüne göre ihtisaslaşmış fuarlardır.


Büyük İhtisas Fuarları
İleri derecede uzmanlaşmış ve genellikle sadece işadamlarının ziyaretine açık fuarlardır. Büyük ihtisas fuarlarında çok sayıda ithalatçı ile tanışılabilmekte ve bayi ve satış noktalarıyla da temas kurulabilmektedir.

Küçük İhtisas Fuarları
İşlevleri büyük ihtisas fuarlarıyla benzer olsa da, genellikle perakendecilere yönelik olmaları ve kapsamlarının küçüklüğü ile ayrışırlar. Bu tip fuarlar fuarların çoğunluğunu oluşturmaktadırlar.

Endüstriye Göre İhtisaslaşmış Fuarlar

Oldukça spesifik fuarlardır. Sadece belirli bir endüstri dalına hatta alt dalına yönelik olarak düzenlenirler. Hacimleri düşük, katılımcıları da ziyaretçileri de az olmasına rağmen çok işlevseldirler. Özellikle ve sadece uzmanlara yönelik oldukları için sıradan ziyaretçilerin ilgi duymadığı fuarlardır. Bu sayede uzmanların buluştuğu bir fuar tipi olmaktadır. Sonuçta endüstriye göre uzmanlaşmış fuarlarda acente ve distribütör bulunması çok daha kolay gerçekleşmektedir.


Pazar Bölümüne Göre İhtisaslaşmış Fuarlar
Bu tip fuarlar genellikle perakendeciye, satış noktalarına yönelik fuarlardır. Bu fuarlarda perakende sektörünün yenilikleri tanıtılmaktadır. Hacimleri çok küçük olabilmekte ve küçük hacimli fuarlar küçük salonlar veya otellerde gerçekleştirilebilmektedirler.


Pazar Bölümüne Göre İhtisaslaşmış Fuarlar
Bu tip fuarlar genellikle perakendiciye,satış noktalarına yönelik fuarlardır.Bu fuarlarda perakende sektörünün yenilikleri tanıtılmaktadır.Hacimleri çok küçük olabilmekte ve küçük hacimşi fuarlar küçük salonlar ve otellerde gerçekleşebilmektedirler.


Tüketici Fuarları
Hedef kitlesi bakımından genel fuarlara benzetilebilecek tüketici fuarlarına toplumun her kesiminden insanlar ilgi gösterebilmektedirler. Tüketici fuarlarında toplumun geneline yönelik ürünler sergilenmektedir. Tüketici fuarları firmaların yeni ürün tanıtımları ve satış geliştirme çabaları açısından çok faydalı olabilmektedirler. Ancak dağıtım ağını kuramamış firmalara fuar dışında dağıtım olanağı olmayacağından, bu firmaların büyük perakendeciler vasıtasıyla bu tip fuarlara katılması tavsiye edilir.


Entegre Fuarlar
Herhangi bir temel ürün veya hizmet ile ilgili bütün ürün ve yarı mamul ile hammadde, ekipman ve hizmetleri kapsayan entegre fuarlardır.


Solo Fuarlar
Bir ülkenin bir başka ülkede düzenlediği, sadece düzenleyen ülkeye ait ürün ve hizmetlerin sergilendiği fuarlardır. Türk İhraç Ürünleri Sergileri tipik solo fuarlardandır. İyi bir tanıtımla gerçekleşecek ciddi bir hedef kitle katılımı bu tip fuarların başarılı olmasını sağlar. Çünkü solo fuarların en büyük avantajı fuarda rakip ülkelerin firmalarının bulunmamasıdır.


Coğrafi Bölümlendirme
Fuarlar düzenlendikleri alanlar dışında ziyaretçi ve katılımcı açısından hitap ettikleri hedef kitleye göre de sınıflandırılırlar. Buna göre fuar türleri ise şöyledir:


Bölgesel Fuarlar
Belirli ve sınırlı bir bölgeye hitap eden fuarlardır. Türkiye’de bir il ya da birkaç ili kapsayacak şekilde düzenlenen fuarlar bölgesel fuarlardır. Örneğin: Kayseri Yapı Fuarı, Denizli Tekstil Fuarı vs.


Ulusal Fuarlar
Fuarın düzenlendiği ülkenin firmaları dışında katılımcı firmanın olmadığı fuarladır. Bu fuarlara yabancı ülke firmalarının katılımına izin verilmez.


Uluslararası Fuarlar
Uluslararası fuarlar, birden çok ülkeye ait firmaların, kendi ülkelerinin tanıtımı doğrultusunda belirli bir strateji izlediği fuarlardır. Bir fuarın uluslararası nitelik kazanması için bazı şartlar gereklidir. Bu şartlardan bazıları şunlardır: Fuarın 3 yıl üst üste gerçekleşmiş olması, yabancı katılımcıların, katılımcıların tümüne oranının yüzde 15 olması, yabancı katılımcılara satılan metrekare oranının toplam metrekarenin yüzde 10’unu aşması, yabancı ziyaretçi sayısının toplam ziyaretçi sayısının yüzde 2,5’unu aşması. Bu şartlar UFI (Uluslararası Fuarlar Birliği) tarafından belirlenir